Uruchamianie pracowni RTG w gabinecie stomatologicznym. O czym trzeba pomyśleć przed zakupem aparatu?
Coraz więcej gabinetów stomatologicznych decyduje się na wykonywanie diagnostyki obrazowej na miejscu. Własny aparat RTG to przede wszystkim szybka diagnoza i plan leczenia, a co za tym idzie komfort pacjentów. Jednak zakup urządzenia rentgenowskiego to nie tylko wybór odpowiedniego modelu, dlatego przed podjęciem decyzji trzeba wziąć pod uwagę kilka ważnych kwestii. Przede wszystkim należy sprawdzić, czy pomieszczenia w gabinecie spełniają wymogi ochrony radiologicznej oraz przygotować się do załatwienia formalności w sanepidzie – żeby móc legalnie wykonywać ekspozycje RTG.
W praktyce odpowiednie przygotowanie gabinetu jeszcze przed zakupem urządzenia pozwala uniknąć kosztownej przebudowy lokalu, opóźnień i problemów podczas uzyskiwania zezwoleń. Doskonale wiemy, że cały ten proces może przysparzać trudności, dlatego oferujemy wsparcie specjalistów na każdym etapie.
1. Wybór miejsca dla aparatu RTG
Pierwszym zagadnieniem jest lokalizacja aparatu. Przepisy wymagają, by pracownia RTG zapewniała odpowiednią ochronę radiologiczną zarówno pracownikom, jak i osobom przebywającym w sąsiednich pomieszczeniach. Oznacza to, że konstrukcja ścian, drzwi, stropów i okien musi stanowić wystarczającą osłonę przed promieniowaniem albo zostać wyposażona w dodatkowe zabezpieczenia.
Bardzo ważne jest określenie szacunkowej liczby badań w okresie tygodniowym, ponieważ m.in. na tej podstawie jest określana w projekcie gabinetu grubość osłon stałych (ścian). Średnia liczba wykonywanych badań to zazwyczaj 20-30 tygodniowo. Dodatkowo wpływ na projekt ma typ lokalu. Inne wymagania dotyczą lokali usługowych, a inne budynków o charakterze mieszkalnym.
2. Sprawdzenie wymagań dotyczących pomieszczenia
Dla stomatologicznych gabinetów RTG przepisy określają minimalną powierzchnię pomieszczenia wynoszącą 8 m² dla jednego aparatu, niezależnie, czy jest to aparat CBCT czy wewnątrzustny. W przypadku instalacji kolejnego urządzenia należy doliczyć dodatkowe 4 m². W obu sytuacjach dopuszczalna jest tolerancja 5%. Minimalna wysokość gabinetu rentgenowskiego to 2,5 m.
Należy również pamiętać o wymaganiach dotyczących wentylacji. W gabinecie RTG trzeba zapewnić co najmniej 1,5-krotną wymianę powietrza na godzinę. Dlatego już na etapie projektowania warto sprawdzić możliwości istniejącej instalacji wentylacyjnej. Dodatkowo w pomieszczeniu, w którym funkcjonuje aparat RTG, musi być zainstalowana umywalka z dostępem do zimnej i ciepłej wody.
3. Dobór aparatu do możliwości lokalowych
Na etapie planowania zalecamy skonsultować projekt zarówno z architektem, jak i dostawcą sprzętu oraz Inspektorem Ochrony Radiologicznej. Najlepiej przed zakupem aparatu RTG przekazać projektantowi dostawcy rzuty pomieszczeń, żeby mógł on ocenić, czy wybrane urządzenie można zainstalować zgodnie z wymaganiami ochrony radiologicznej. Dzięki temu można uniknąć sytuacji, w której nowo zakupiony aparat wymaga kosztownej przebudowy ścian lub zmiany lokalizacji.
4. Testy aparatu
Po montażu urządzenia dostawca wykonuje testy odbiorcze, które mają na celu potwierdzenie, że aparat działa prawidłowo. Wyniki tych testów stanowią jeden z wymaganych dokumentów podczas uzyskiwania zezwolenia.
Potrzebne są także testy podstawowe urządzenia – wykonywane we własnym zakresie co miesiąc. Pozwalają one potwierdzić, że aparat nadal pracuje zgodnie z wymaganiami producenta i przepisów prawa.
Dodatkowo co dwa lata aparaty wewnątrzustne muszą być sprawdzone testami specjalistycznymi, a aparaty pantomograficzne/CBCT co rok – wykonuje je akredytowane laboratorium. W zależności od województwa może być też potrzebne wykonanie pomiaru mocy dawki za osłonami. Stern Weber Polska świadczy również takie usługi.
5. Formalności związane z uruchomieniem pracowni RTG
Zgodnie z przepisami ustawy Prawo atomowe uruchomienie pracowni RTG i stosowanie aparatów rentgenowskich stanowi działalność związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące i wymaga uzyskania odpowiednich zezwoleń. W przypadku gabinetów stomatologicznych zezwolenia wydaje właściwy Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny i ma na to zgodnie z przepisami 30 dni.
Uzyskiwanie zezwoleń jest podzielone na etapy. W przypadku aparatów pantomograficznych/CBCT procedura obejmuje dodatkowo wydanie zgody na prowadzenie działalności związanej z narażeniem w celach medycznych polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych.
Etap I: Złożenie wniosku do odpowiedniej WSSE o zaopiniowanie projektu osłon stałych:
- Dokumentacja projektowa medycznej pracowni RTG, która zawiera rzut budowlany pomieszczeń i opis konstrukcji przegród budowlanych.
- Projekt osłon stałych, który powinien być wykonany na podstawie projektu budowlanego lub inwentaryzacji budowlanej pomieszczeń pracowni RTG i określać na podstawie obowiązujących przepisów i norm, czy istniejące przegrody budowlane (ściany, stropy, drzwi) stanowią wystarczającą osłonę przed promieniowaniem RTG oraz czy należy zastosować dodatkowe osłony z podaniem ich rodzaju i grubości.
- Projekt wentylacji uwzględniający konieczność zapewnienia 1,5-krotnej wymiany powietrza w gabinecie RTG lub protokół z pomiaru skuteczności wydajności wentylacji.
Etap II: Złożenie wniosku o zezwolenie na stosowanie aparatów RTG (dotyczy wszystkich aparatów) wraz z wymienionymi załącznikami:
- Informacje charakteryzujące promieniowanie jonizujące emitowane przez urządzenie.
- Ocena narażenia pracowników oraz osób z ogółu ludności związanego z działalnością wskazaną we wniosku i wynikające z tej oceny proponowane ograniczniki dawek (limity użytkowe dawek) dla pracowników i osób z ogółu ludności.
- Opinia inspektora ochrony radiologicznej na temat badania i sprawdzania urządzeń ochronnych i przyrządów dozymetrycznych (tylko aparaty pantomograficzne/CBCT).
- Program zapewnienia jakości.
- Zakładowy plan postępowania awaryjnego.
- Informacje o uprawnieniach osób zatrudnionych na stanowisku mającym istotne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz uprawnieniach inspektora ochrony radiologicznej.
- Program szkolenia pracowników w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.
- Opis systemu rejestracji i analizy wystąpienia narażenia przypadkowego.
- Dokumentacja techniczna aparatu rentgenowskiego w polskiej wersji językowej.
- Informacja dotycząca narażenia związanego z aparatem rentgenowskim, właściwego stosowania, testowania i konserwacji aparatu, a także wykazująca, że konstrukcja aparatu pozwala ograniczyć narażenie do najniższego rozsądnie osiągalnego poziomu, a także informacja dotycząca oceny ryzyka dla pacjentów oraz dostępnych elementów oceny klinicznej aparatu.
- Opinia projektu osłon stałych wydana przez WSSE
- Instrukcja obsługi aparatu rentgenowskiego.
- Instrukcja pracy z aparatem rentgenowskim ustalającą szczegółowe reguły postępowania w zakresie ochrony radiologicznej pracowników i pacjentów.
- Dokument potwierdzający wykonanie testów odbiorczych aparatu rentgenowskiego.
- Dokument potwierdzający wykonanie testów odbiorczych urządzeń pomocniczych.
- Protokoły wyników testów podstawowych i specjalistycznych aparatu rentgenowskiego
i urządzeń pomocniczych. - Ewentualnie pomiar mocy dawki.
Po uzyskaniu zezwolenia można legalnie wykonywać ekspozycje RTG.
Etap III (tylko aparaty pantomograficzne/CBCT): Złożenie wniosku o wydanie zgody na prowadzenie działalności związanej z narażeniem w celach medycznych.Ten wniosek należy złożyć po uzyskaniu pozytywnej decyzji w sprawie pierwszego wniosku o wydanie zezwolenia. Załączniki do niego to:
- Kopie zezwoleń na stosowanie aparatu i uruchomienia medycznej pracowni RTG
- Wykaz osób wykonujących czynności z zakresu związanego z ekspozycją medyczną wraz z określeniem ich kwalifikacji, w szczególności odbytych specjalizacji, staży i kształcenia ustawicznego
- Wykaz procedur szczegółowych, które będą stosowane, wraz z podaniem wzorcowych medycznych procedur radiologicznych dla standardowych ekspozycji medycznych, według których je opracowano
- Wykaz urządzeń radiologicznych i urządzeń pomocniczych (monitorów medycznych), wraz z podaniem ich podstawowych parametrów i daty uruchomieni
- Kopie protokołów wyników wszystkich testów specjalistycznych urządzeń radiologicznych
i urządzeń pomocniczych (monitorów medycznych) - Oświadczenie kierownika jednostki ochrony zdrowia o wdrożeniu programu zapewnienia jakości.
6. Każda pracownia RTG musi funkcjonować zgodnie z zasadami ochrony radiologicznej. W praktyce oznacza to konieczność wdrożenia odpowiednich procedur i prowadzenia wymaganej dokumentacji.
Dokumenty, które muszą się znajdować w pracowni RTG lub u Inspektora Ochrony Radiologicznej to:
- Zezwolenie na uruchomienie pracowni RTG i na stosowanie aparatu RTG
- Projekt pracowni lub gabinetu (rzuty pomieszczeń) wraz z projektem i opisem osłon stałych oraz wentylacji (zatwierdzone przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego)
- Dokumentacja techniczna aparatu RTG
- Instrukcje obsługi
- Protokoły pomiarów dozymetrycznych
- Protokoły pokontrolne
- Dokumenty programu ochrony radiologicznej
- Zapisy dotyczące wewnętrznych testów kontroli (testy)
- Ewidencja:
- Osób zatrudnionych w podziale na kategorie narażenia
- Dawek otrzymanych przez pracowników
- Orzeczeń lekarskich stwierdzających brak przeciwwskazań do pracy
- Program szkolenia i dokumenty potwierdzające jego realizację
- Zbiór przepisów prawnych.
W wielu gabinetach za nadzór nad tym obszarem odpowiada Inspektor Ochrony Radiologicznej, który pomaga utrzymywać zgodność z przepisami.
Nie kupuj aparatu RTG bez wcześniejszego planu
Najczęstszym błędem jest wybór urządzenia wyłącznie na podstawie parametrów technicznych lub ceny. Przed zakupem warto sprawdzić, czy wybrane pomieszczenie spełnia wymagania dotyczące powierzchni, wentylacji i ochrony radiologicznej oraz jakie dokumenty będą potrzebne do uzyskania zezwoleń.
Dobrze zaplanowana inwestycja pozwala sprawnie przejść procedurę uruchomienia pracowni RTG, uniknąć niepotrzebnych kosztów i szybciej rozpocząć wykonywanie badań. Stern Weber Polska wspiera Klientów na każdym etapie tego procesu, począwszy od przygotowania projektu, wykonania odpowiednich testów przez akredytowane Laboratorium Stern Weber, aż po przygotowanie dokumentacji wymaganej przez WSSE.
Checklista przed zakupem aparatu RTG
1. Wybór aparatu
- Jakie badania RTG będą wykonywane w gabinecie: wewnątrzustne, panoramiczne czy CBCT?
- Czy w przyszłości będą instalowane kolejne aparaty RTG?
2. Pomieszczenie, w którym będzie zamontowany aparat
- Czy pomieszczenie ma co najmniej 8 m² powierzchni?
- Czy jego lokalizacja pozwala na bezpieczną instalację aparatu pod względem ochrony radiologicznej?
3. Liczba zdjęć
- Jaka będzie docelowa szacunkowa liczba badań RTG tygodniowo?
To bardzo istotny parametr potrzebny do zaprojektowania osłon radiologicznych.
4. Informacje o konstrukcji gabinetu
- Czy projekt budowlany zawiera zwymiarowany rzut pomieszczeń gabinetu i pomieszczeń sąsiadujących?
- Czy w projekcie budowlanym zawarta jest informacja o konstrukcji ścian i stropów?
- Z jakich materiałów są wykonane ściany, stropy i drzwi oraz jaka jest konstrukcja okien?
5. Wymagania ochrony radiologicznej
- Czy konieczne będzie wykonanie dodatkowych osłon ołowianych?
- Czy wentylacja ma wydajność minimum 1,5-krtoności wymiany powietrza na godzinę?
- Czy w pomieszczeniu znajduje się umywalka z dostępem do zimnej i ciepłej wody?
6. Inspektor Ochrony Radiologicznej
- W przypadku aparatów pantomograficznych/CBCT nadzór nad gabinetem musi sprawować Inspektor Ochrony Radiologicznej, w przypadku aparatów wewnątrzustnych nie ma takiego wymogu
- Comiesięczne testy podstawowe – czy będą wykonywane we własnym zakresie czy przez Inspektora?
7. Elementy niezbędne do uzyskania zezwolenia na stosowanie aparatu RTG
- Projekt osłon stałych
- Projekt wentylacji lub protokół z pomiaru skuteczności wydajności wentylacji
- Dokumentacja RTG
- Nadzór Inspektora Ochrony Radiologicznej (aparaty pantomograficzne/CBCT)
- Wykonywanie testów specjalistycznych i pomiaru mocy dawki za osłonami
- Fantomy do wykonywania testów podstawowych
- Środki ochrony indywidualnej (fartuchy, rękawice, dozymetry, parawany)
Autorka:
Alicja Brylińska
Specjalista ds. Ochrony Radiologicznej
Inspektor Ochrony Radiologicznej typu S
